Sự thật đau lòng về kẻ bắt nạt
Đây là điều có thể làm bạn ngạc nhiên: Kẻ bắt nạt thường là những đứa trẻ đang “đau” nhất.
Nghiên cứu của Ttofi & Farrington cho thấy phần lớn trẻ bắt nạt người khác đã từng trải qua sang chấn hoặc chính bản thân các ẻm cũng bị bắt nạt. Cơ chế tâm lý ở đây rất đơn giản: Kiểm soát người khác để bù đắp cảm giác mất kiểm soát trong cuộc sống của chính mình.
Có một câu trong tiếng Anh mình rất thích: “Hurt people hurt people” – Người bị tổn thương sẽ làm tổn thương người khác.
Cơ chế chọn nạn nhân của kẻ bắt nạt
Giống như sư tử chọn con linh dương tách đàn để tấn công, kẻ bắt nạt sẽ “chọn” trẻ thiếu tự tin và lẻ loi để “tấn công”.
Não bộ trẻ thiếu kết nối gia đình hay căng thẳng, sợ sệt thường phát ra “tín hiệu prey” (tín hiệu con mồi) mà kẻ bắt nạt có thể “ngửi thấy” trong vòng vài giây gặp mặt. Não bộ kẻ bắt nạt có khả năng “đọc” ngôn ngữ cơ thể không tự tin chỉ trong vài giây. Trẻ có vấn đề điều tiết cảm xúc có nguy cơ bị bắt nạt cao hơn.
Và đây là phần quan trọng nhất mà mình muốn chia sẻ với bạn. Sau khi đọc hàng loạt nghiên cứu về Attachment và Bullying (Gắn kết và Bắt nạt), mình phát hiện ra một sự thật gây sốc: trẻ có gắn kết không an toàn với cha mẹ có nguy cơ cao hơn trở thành nạn nhân hoặc kẻ bắt nạt.
Nhưng điều này cũng có nghĩa là khi tạo ra những gắn kết lành mạnh, ba mẹ có thể tạo một “tấm khiên vô hình” bảo vệ con.
Ba mẹ có thể tạo ra Tấm khiên vô hình mang tên “ĐỨA TRẺ NÀY ĐƯỢC YÊU, ĐƯỢC BẢO VỆ, ĐỤNG VÀO TỰ CHỊU”
Và sau đây là 3 điều chúng ta có thể làm ngay từ hôm nay để xây đắp tấm khiên này:
Thứ nhất, kết nối với con mỗi khi có thể, theo bất cứ cách nào bạn có thể
Để kết nối với bất kỳ lứa tuổi nào, đối với mình mà nói, là dành sự chú tâm hoàn toàn cho con tại thời điểm đó. Chẳng cần 1 hay 2 tiếng, đôi khi sự chú tâm đó chỉ cần 15p – 30p một ngày cũng đủ.
Với các em bé nhỏ thì tụi mình có thể kết nối bằng cách ôm con, nựng con, luôn nói với con: ba mẹ ở đây, ba mẹ yêu con, dù có chuyện gì hay dù con làm sai ba mẹ vẫn yêu con.
Với trẻ lớn hơn, tụi mình có thể dành thời gian chất lượng với con, một bữa ăn ngon lành, không góp ý, không đánh giá, không khuyên lơn, không so sánh, chỉ đơn giản là dành thời gian với con, chăm chú lắng nghe câu chuyện con muốn chia sẻ.
Cùng nhau đi bộ, chơi bài, ăn hàng, chơi thể thao, đi mua đồ, cùng nấu ăn, bất cứ việc gì mà con mở lòng làm cùng mình.
Mỗi sáng mỗi tối, hãy nói mẹ yêu con, mẹ ở đây với con. Hãy cài vào trí não con thông điệp và cảm giác “mình được yêu, mình được bảo vệ”.
Thứ hai, nuôi dưỡng sự tự tin của con bằng cách:
– Hãy cùng khám phá và khuyến khích điểm mạnh của con
– Biến mỗi sai lầm, vấp váp thành cơ hội học hỏi
– Cơ thể khoẻ mạnh là một trong những yếu tố chủ chốt để con tự tin
Đừng hạn chế điểm mạnh chỉ ở kết quả học tập. Hãy chú ý và khuyến khích con bất cứ điều gì tích cực. Hãy đãi cát tìm vàng. Con giúp việc nhà, con giúp một bạn khác, con đã tiến bộ một chút ở môn văn, bất cứ điều gì.
Hãy cài vào trí não con thông điệp và cảm giác “mình có giá trị, mình có khả năng”.
Thứ 3, trang bị kỹ năng phòng tránh và xử lý khi con bị bắt nạt
– Khuyến khích con chơi các môn thể thao đối kháng để tăng kỹ năng bảo vệ bản thân.
– Khuyến khích con chơi với bạn, rủ banh về nhà chơi, tạo hệ thống “buddy” – bạn thân. Những trẻ cô đơn không có bạn thường dễ thành “con mồi” hơn
– Trang bị kỹ năng xử lý cho con trong tình huống cụ thể, dùng role play
Và hãy nhớ: Đây KHÔNG phải “hack” để con không bao giờ bị bắt nạt – mà là xây dựng “tấm khiên bảo vệ” và trang bị kỹ năng cho con để:
- Kẻ bắt nạt nhận ra “bạn này được bảo vệ”
-
Con có khả năng xử lý khi bị bắt nạt
- Con tin tưởng kể với cha mẹ thay vì im lặng
Vì mỗi ngày trôi qua là một ngày con của chúng ta phải tự “chiến đấu” một mình ngoài kia, nên ba mẹ hãy hành động ngay nhé!
Viết tới đây, May tự nhiên nghĩ, có lẽ không chỉ con cái chúng ta cần được bảo vệ khỏi bắt nạt. Chính chúng ta – những người lớn – cũng có thể đang bị bắt nạt hoặc tự bắt nạt chính mình mỗi ngày bằng những lời chỉ trích, những kỳ vọng không tưởng, những so sánh vô nghĩa.
Có lẽ, trước khi bảo vệ con, chúng ta cần học cách… không bắt nạt chính mình đã, nhỉ?
Tài liệu tham khảo:
- Nghiên cứu về phát triển não bộ tuổi teen và amygdala – Các nghiên cứu từ UCLA, Yale và viện nghiên cứu quốc tế
- Meta-analysis về các chương trình chống bắt nạt của Ttofi & Farringtono
- Nghiên cứu về prefrontal cortex và sự phát triển não bộ đến 25 tuổi
- Các nghiên cứu về mối liên hệ giữa gắn kết gia đình và nguy cơ bị bắt nạt