Lúc mình xem clip chồng H’Hen Niê lấy sữa mẹ pha cà phê đưa bạn uống, mình có quay qua ông béo: eooooooo ơi! Là một tín đồ cafe, mình cảm thấy việc này thật eoooooo!!! Và mình quên vụ đó luôn cho đến vài ngày sau. Tự nhiên vụ này nổi rần rần. Mình đọc comment thì phần lớn là chỉ trích, mỉa mai, và phán xét, Tuấn Khôi, H’hen Niê, hành động của Tuấn Khôi, phản ứng của H’hen Niê và kể cả sự lựa chọn chồng của ẻm.
Mình hơi kinh việc cafe pha sữa mẹ, dưới mọi góc cạnh của chuyện ấy. Và ban đầu mình kinh thay cho mấy người uống phải cafe ấy. Nhưng giờ tự nhiên mình thấy sợ luôn phản ứng của mọi người.
Mình nhớ đến bản thân, những ngày tháng mong manh chao đảo lúc mới sinh Lagi. Và tự nhiên thấy thương H’hen Niê vô cùng.
Mình muốn kể cho bạn nghe câu chuyện về não bộ sau sinh. Một câu chuyện mà có lẽ không nhiều người biết, kể cả chính những người mẹ.
Não bộ sau sinh: cơn bão Hormone có biết trước vẫn rơi vào
Mình hạnh phúc ngất ngây khi Lagi mới chào đời. Sinh linh bé bỏng quý giá mình ôm ấp lo lắng suốt 9 tháng giờ đã nằm ngay cạnh mình.
Mình đã không lường trước bản thân sẽ chao đảo hỗn loạn ngay sau khi rời bệnh viện. Dù đã đọc cả đống thứ về baby blues và nghĩ mình sẽ lướt qua nó một cách dễ dàng, nhưng đời không như là mơ, mình đã vô cùng chao đảo.
(Baby blues – tình trạng tình trạng thay đổi tâm trạng, cảm giác buồn bã, lo lắng, cáu kỉnh và dễ khóc thường gặp ở phụ nữ sau sinh.)
Mình khóc miết, nghĩ là mối quan hệ vợ chồng đã banh xác, nghĩ mình không làm mẹ tốt, vân vân và mây mây. Và bạn có biết không? Khoảng 70-80% phụ nữ sau sinh trải qua hiện tượng này Baby blues after pregnancy | March of Dimes +2.
Cơn Bão Hormone Dữ Dội Nhất Mà Con Người Có Thể Trải Qua
Trong thai kỳ, estrogen và progesterone tăng lên cực cao, sau đó giảm mạnh ngay sau khi sinh (Frontiers | Estradiol and progesterone from pregnancy to postpartum: a longitudinal latent class analysis +2) Mình nói “giảm mạnh” nhưng thực ra phải dùng từ “rơi tự do” mới đúng!
Hormone allopregnanolone (ALLO) – thứ giúp bạn thấy thư giãn và bình tĩnh – tăng gấp 40 lần trong thai kỳ FrontiersPubMed Central. Rồi BÙM! Ngay sau khi sinh, nó biến mất như Thanos búng tay vậy. Ngay cả mình, người đã vượt qua nhiều cơn cùng cực và thành thạo nhiều kỹ thuật cân bằng cảm xúc, vẫn rơi tự do, vẫn khóc hàng ngày và cảm thấy vô cùng mệt mỏi, kiệt sức trong cơn bão cảm xúc ấy.
Ngoài vụ Hormone còn vụ thiếu ngủ nữa chớ!
Mình hiếm biết được bà mẹ nào ngủ đủ. Mình chắc chắn không ngủ đủ. Con sẽ dậy bú khoảng 1,5-2 tiếng ngủ. Mẹ đương nhiên dậy theo 😂. Bạn có biết thiếu ngủ 19 tiếng có tác động tương đương với nồng độ cồn trong máu 0.1 – đủ để bị phạt lái xe trong tình trạng say xỉn ở hầu hết các bang của Mỹ PubMed Central.
Bây giờ hãy nghĩ về một người mẹ mới sinh:
- Dậy 3-4 lần mỗi đêm để cho con bú
- Mỗi lần bú mất 30-45 phút
- Còn phải thay bỉm, vỗ ợ hơi, ru ngủ…
Và thiếu ngủ là điều tệ nhất. Như Zombie cả ngày và rất dễ cảm thấy mình tan nát, chồng mình te tua, cuộc đời bế tắc. Nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ làm suy giảm khả năng ra quyết định, giải quyết vấn đề và kiểm soát cảm xúc Bold HealthPubMed.
Não của người mẹ lúc này đang hoạt động như thế nào? Một nghiên cứu năm 2023 phát hiện rằng khi mẹ bỉm thiếu ngủ, não sẽ ưu tiên con hơn cả bản thân mình Wiley Online Library. Nghĩa là mọi quyết định đều xoay quanh con – kể cả những quyết định… không được sáng suốt lắm.
Câu Chuyện H’Hen Niê: Gửi một ngàn cái ôm đến cô ấy
Chẳng ai biết đến mình và những lời nói ngu ngốc, những suy nghĩ ngông cuồng hay những hành động thiếu cân nhắc của mình trong thời gian ấy. Ngay cả khi mình đã qua hẳn baby blues, mình vẫn có thể nói những câu ngu, vẫn nghịch dại, vẫn sai lầm. Chỉ là không ai biết để chỉ trích.
H’Hen Niê vừa sinh được vài tháng. Và cô ấy nổi tiếng. Áp lực phải là mẫu phụ nữ lúc nào cũng phải vẹn toàn thật nặng. Nhất cử nhất động của cô đều phải chú ý. Nếu mình là cổ, chắc mình ngợp thở mất. Vì chỉ cần nghe một lời góp ý kiểu: “eh, phải nuôi con như thế này nè, làm thế sai rồi!” đã sẽ làm mình tự trách, tự soi xét bản thân, tự khổ sở dằn vặt và đôi khi còn ghét luôn người nhắc. Không phải vì họ sai, mà bởi vì mình đang cố gắng làm mọi thứ trong khả năng mình có thể rồi, và mình kiệt sức. Mình cần thông cảm, mình cần yêu thương, nhất là trong thời gian ấy.
Thông thường, hormone của phụ nữ mới trở về bình thường sau khoảng 6 tháng. Có nghĩa là não của H’hen Niê vẫn có thể đang trong giai đoạn “rơi tự do” đó. Có nghĩa cô ấy vẫn sẽ cần sự thông cảm, sự yêu thương nhiều hơn sự soi xét và trách móc. Ai mà chả thế đúng không?! Tụi mình đều như thế mà! Vì cuối cùng, ai trong tụi mình cũng có thể mắc sai lầm khi não đang ở trạng thái “không bình thường” và kể cả lúc bình thường. Và điều tụi mình cần lúc đó không phải là gạch đá, mà là vòng tay yêu thương nâng đỡ và một trái tim rộng mở.
Tụi Mình Có Thể Làm Gì?
1. Hiểu thay vì chỉ trích
Nhưng thay vì tấn công cá nhân, tụi mình có thể:
- Chỉ ra vấn đề một cách xây dựng
- Thông cảm với hoàn cảnh của người mẹ
2. Gửi gắm đến các ông chồng
Này mấy ông ơi, vợ mình đang trong cơn bão Hormone loạn lạc và thiếu ngủ trầm trọng, hãy giúp vợ ngủ mọi khi có thể, và giúp vợ mọi việc có thể.
Hãy nâng niu hai mẹ con trong thời gian này (nhất là trong thời gian này!) và hãy cân nhắc cẩn trọng để bảo vệ cảm xúc của vợ một chút nhé!
3. Hỗ trợ thay vì phán xét
Gần 50% các trường hợp trầm cảm sau sinh không được chẩn đoán bởi chuyên gia y tế (Postpartumdepression). Một phần vì mẹ bỉm sợ bị phán xét, sợ bị cho là “mẹ tệ”.
Khi tụi mình tấn công dữ dội một người mẹ vì một quyết định sai lầm, tụi mình đang:
- Làm tăng áp lực cho tất cả các mẹ bỉm
- Khiến họ sợ chia sẻ khó khăn
- Đẩy họ xa hơn khỏi sự giúp đỡ họ cần
Nếu bạn đang là mẹ bỉm và cảm thấy:
- Mình như đang “mất trí”, chả nhớ gì ở đâu dù mới cầm trên tay
- Mình khóc không hiểu vì sao, tức điên ông chồng chỉ vì một hành động thường ổng vẫn hay làm
- Mình mệt mỏi, kiệt sức đến mức muốn bỏ cuộc
Đó không phải lỗi của bạn! Hormone và thiếu ngủ đó! Và May ở đây ôm ôm bạn. Hormone tụi mình sẽ ổn định trở lại, bạn sẽ ổn định trở lại, và luôn hãy tự ôm ôm mình, tự nói mình đang làm mọi việc mình có thể, với nguồn lực mình đang hiện có.
Nếu cần, hãy kêu gọi sự trợ giúp, ngủ mọi khi có thể và chia sẻ khó khăn của mình với người đáng tin cậy. Nhớ tránh tránh bớt những người hay tiêu cực, hay phán xét và đánh giá nha! Người ta sẽ làm mình mệt và nghi ngờ bản thân nhiều lắm!
Gửi một ngàn cái ôm thật chặt đến tất cả các bà mẹ!